در سال ۱۴۰۴، سیستم عوارض آزادراهی کشور وارد مرحلهای جدید شده است؛ مرحلهای که با افزایش نرخ عوارض، گسترش پرداخت الکترونیکی و اجرای مدل پیمایشی همراه است. تصمیماتی که اگرچه با هدف تأمین هزینههای نگهداری و ایمنسازی آزادراهها اتخاذ شدهاند، اما مستقیماً بر هزینههای تردد روزانه رانندگان تأثیر میگذارند.
افزایش نرخ عوارض؛ از ۴۵ تا ۱۲۰ درصد
بر اساس مصوبات جدید ستاد تنظیم بازار و شورای اقتصاد، نرخ عوارض آزادراههای کشور در سال ۱۴۰۴ بهطور میانگین حدود ۴۵ درصد افزایش یافته است. با این حال، در برخی مسیرها میزان افزایش به بیش از ۱۰۰ درصد و حتی تا ۱۲۰ درصد نیز رسیده است.
در تازهترین مرحله این اصلاحات، عوارض سه آزادراه مهم کشور شامل:
-
ساوه – همدان (قطعه اول)
-
کنارگذر جنوبی تهران
-
آزادراه کربلا
افزایش یافته و به جمع مسیرهایی پیوستهاند که مشمول تعرفههای جدید شدهاند.
پیش از این نیز آزادراههایی مانند تهران–شمال، قزوین–رشت، اصفهان–شیراز، اهواز–بندر امام، تبریز–سهند و چند مسیر پرتردد دیگر با افزایش نرخ عوارض مواجه شده بودند.
چرا عوارض آزادراهی افزایش پیدا کرد؟
به گفته مسئولان حوزه حملونقل، بسیاری از آزادراههای دولتی کشور بیش از چهار تا پنج سال بدون تغییر نرخ عوارض فعالیت میکردند؛ در حالی که هزینههای نگهداری، تعمیرات، ایمنسازی، خطکشی، نصب گاردریل و روشنایی بهشدت افزایش یافته است.
هدف اصلی از افزایش نرخ عوارض، تأمین منابع مالی برای نگهداری همان آزادراهها و کاهش تصادفات جادهای عنوان شده است؛ بهویژه در مسیرهایی که دچار فرسودگی زیرساخت یا نقاط حادثهخیز هستند.
عوارض آزادراهی دولتی؛ نرخهای جدید چقدر است؟
برای برخی آزادراههای دولتی، تعرفههای مشخصی در نظر گرفته شده که ویژه خودروهای سواری است. برای نمونه:
-
کرج – قزوین: ۱۵ هزار تومان
-
تهران – قم: ۱۵ هزار تومان
-
تهران – ساوه: ۲۰ هزار تومان
-
قزوین – زنجان: ۳۵ هزار تومان
-
بندرعباس – شهید رجایی: حدود ۹ هزار تومان
برای سایر وسایل نقلیه، نرخ عوارض با ضرایب مشخص محاسبه میشود؛ بهطوری که:
-
سواری و وانت: ضریب ۱
-
مینیبوس و کامیونت: ضریب ۲
-
کامیون دو محور و اتوبوس: ضریب ۳
-
تریلی و کامیونهای سنگین: ضریب ۴
تخفیف عوارض برای چه کسانی اعمال میشود؟
در کنار افزایش نرخها، برای برخی گروهها تخفیفهایی در نظر گرفته شده است:
-
خودروهای پلاک عمومی: ۲۰٪ تخفیف
-
خودروهای شخصی با بیش از ۴۰ تردد در ماه: ۳۰٪ تخفیف
-
خودروهای عمومی پرتردد: تا ۵۰٪ تخفیف
-
خودروهای امدادی و خدماتی (اورژانس، آتشنشانی، پلیس، راهداری و…): معاف از پرداخت عوارض
این تخفیفها با هدف حمایت از کاربران دائمی آزادراهها اعمال میشود.
عوارض پیمایشی؛ پرداخت به اندازه مسیر طیشده
یکی از مهمترین تغییرات سال ۱۴۰۴، اجرای محاسبه پیمایشی عوارض است. در این روش:
-
مبلغ عوارض بر اساس میزان کیلومتر طیشده محاسبه میشود
-
دیگر نیازی به پرداخت کامل عوارض برای کل مسیر نیست
-
ورود یا خروج از آزادراه در میانه مسیر، هزینه نهایی را کاهش میدهد
این مدل، بهویژه برای رانندگانی که مسیر کامل آزادراه را طی نمیکنند، عادلانهتر ارزیابی میشود.
پرداخت عوارض بدون توقف؛ از حساب بانکی تا اپلیکیشن
اکنون بخش عمده آزادراههای کشور به سیستم اخذ الکترونیکی عوارض مجهز شدهاند. رانندگان میتوانند بدون توقف، عوارض خود را از روشهای مختلف پرداخت کنند، از جمله:
-
سامانههای پرداخت اینترنتی عوارض
-
اپلیکیشنهای پرداخت موبایلی
-
کدهای دستوری USSD
-
اتصال مستقیم به حساب بانکی
-
کارتخوانهای بینراهی
نکته مهم اینکه استفاده از تگ یا برچسب الکترونیکی اجباری نیست و تنها یکی از گزینههای پرداخت محسوب میشود.
مزایای الکترونیکی شدن عوارض آزادراهها
اجرای سراسری عوارض الکترونیکی، مزایای متعددی به همراه داشته است:
-
کاهش ترافیک در ایستگاههای عوارض
-
صرفهجویی قابل توجه در مصرف بنزین و گازوئیل
-
کاهش زمان سفر
-
حذف توقفهای ناگهانی
-
کاهش استهلاک خودرو
-
افزایش ایمنی مسیر
برآوردها نشان میدهد این طرح سالانه باعث صرفهجویی دهها میلیون لیتر سوخت در کشور میشود.
کدام جادهها عوارض ندارند؟
بر اساس سیاستهای اعلامشده:
-
جادههای فرعی، روستایی و محلی
-
مسیرهای کمتردد
مشمول دریافت عوارض جادهای نیستند و تمرکز اصلی دریافت عوارض بر آزادراهها و بزرگراههای شریانی پرتردد است.
جمعبندی فرمون ۲۴
افزایش نرخ عوارض آزادراهی در سال ۱۴۰۴ اگرچه فشار هزینهای بیشتری به رانندگان وارد میکند، اما در کنار آن، شفافیت پرداخت، عدالت پیمایشی و حذف توقفهای عوارضی را نیز به همراه دارد. آنچه اهمیت دارد، آگاهی رانندگان از نرخها، تخفیفها و روشهای پرداخت است تا از جریمههای احتمالی جلوگیری شود.
